Menu Sluiten

2018 in vogelvlucht

Er zijn misschien wel honderd manieren om een verslag te maken van een jaar lang vogels zien en fotograferen. Bladerend door de fotomappen van dit jaar zie ik dat ik minstens 150 keer op stap ben geweest. Dat zijn een hoop waarnemingen, een hoop foto’s, en een hoop ervaringen. Hoe bepaal je daarvan wat er in een jaarverslag komt? Wat moet een jaarverslag eigenlijk vertellen?

Dit jaarverslag is vooral een terugblik van momenten die mij zijn bijgebleven. Een aantal foto’s zijn een persoonlijk succesverhaal; na vele uren/dagen zoeken en wachten, uiteindelijk tóch die soort zien en vast kunnen leggen! Door die foto’s terug te zien, krijg ik direct zin om weer naar buiten te gaan, nieuwe uitdagingen aan te gaan, uren in het veld te maken, de elementen te trotseren. Een aantal van dat soort verhalen heb ik eerder dit jaar al gedeeld. Bijvoorbeeld mijn ontmoeting met een ree in de mist, de fotosessie met de jonge buizerd, of de bultrugwaarnemingen in Texel en Scheveningen. Er zijn echter nog een paar andere verhalen die voor mij ook de moeite waard zijn geweest, en waar ik voor mezelf lessen uit heb getrokken. Dus bij dezen, in semi-chronologische volgorde: negen waarnemingen die voor mij 2018 tot een topjaar hebben gemaakt.

1. Voorjaarsroerdomp

Een van de soorten die afgelopen jaar tot een bijzonder vogeljaar heeft gemaakt, is de roerdomp. Deze reigersoort is één van mijn favoriete vogels, maar ze zijn goed gecamoufleerd, schuw, en dus lastig te spotten. Eind 2017 en begin 2018 heb ik een hele hoop uren gemaakt vanuit een schuilhut, in de hoop deze rietreiger te kunnen zien. Veel dagen hebben niet geresulteerd in een waarneming, sommige dagen liet de vogel zich alleen kort (poetsend) zien. Maar de dag van deze foto is me bijgebleven, want wat was ‘ie toen goed te zien! Langzaam sluipend over het platgeslagen riet waande deze vogel zich nog nagenoeg onzichtbaar. Niet alleen was ‘ie bijna geheel vrij zichtbaar, er werd ook gepoetst en gejaagd! Dit was een van de eerste keren dat ik deze vogel zo lang en goed heb kunnen bekijken, Alle dagen waarop ik mijn vingers en tenen bijna niet meer heb gevoeld zijn het dan direct waard. Het is een bijna onwerkelijke ervaring geweest; gelukkig heb ik de foto’s nog.

2. Amerikaanse wintergast

In het najaar trekken veel smienten naar Nederland om daar te overwinteren. Op veel plekken in het land vormen zich dan groepjes, uiteenlopend van tientallen tot duizenden vogels. Tussen al die eenden wil nog wel eens iets bijzonders zitten. Bijna elk jaar duikt er tussen al die gewone smient namelijk wel een Amerikaanse smient op. Deze soort smient komt voornamelijk voor in Noord-Amerika, maar enkelingen voegen zich wel eens bij groepen Europese smienten om daar mee te overwinteren. De markante groene kop van de mannetjes is goed herkenbaar ten opzichte van de oranjerode tekeningen van de andere smienten. Dit exemplaar heeft tussen februari en maart opgehouden op de grens van Wassenaar en Katwijk. Ook deze vogel heb ik leuk kunnen bekijken, fotograferen, en filmen. Deze vogel is een goede reminder om elk groepje met smienten even goed te bestuderen. Voor je het weet zit er weer zo’n Amerikaanse wintergast bij…

3. De boomleeuwerik

Het verhaal van deze foto gaat zowel over wat er voor de camera gebeurt is, als achter de camera. Voor het eerst heb ik dit jaar veel tijd besteed aan de vogeltrek. Toen heb ik in duingebied langs de kust gestaan, om (trek)vogels te zien, te leren herkennen, en ze te fotograferen. In dat duingebied huizen ook een aantal boomleeuweriken. Vele ochtenden heb ik ze gehoord, maar slechts op een aantal goed gezien. Op deze ochtend landde er eentje op een tak, een paar meter bij me vandaan. Hurkend achter wat laag struikgewas kon ik wat dichterbij de vogel komen, zodat ‘ie mooi in beeld kwam. De zon er op, de duinachtergrond ver genoeg weg om een egale achtergrond te krijgen, perfect! Ik was helemaal in mijn element, en dat bleek. Na een paar minuten hoor ik ineens luid gebries in mijn linkeroor. Ik draai me langzaam om en wordt begroet door de neus van een nieuwsgierige konik. Het beest snuffelt en kijkt wat, en vervolgt zijn weg weer; dat geeft mij de tijd om even van de schrik te bekomen. Mijn les uit deze foto: hou je omgeving in de gaten.

4. Dwaalgors

Het heeft hier al vaker gestaan, maar: Nederland is een vogelrijk land. Sommige soorten zijn hier het gehele jaar te vinden, andere enkel in de zomer- of wintermaanden. Veel van die soorten keren elk jaar terug, en komen veelvuldig voor in Nederland en de omliggende gebieden. Met enige regelmaat duiken er echter ook vogels op die heel ergens anders vandaan komen, bijvoorbeeld uit Noord-Amerika, of uit Azië. Als zo’n enkele vogel zich (kort) ver buiten zijn normale leefgebied begeeft, wordt er meestal gesproken van een dwaalgast. Vogels kunnen tijdens de trek gedesoriënteerd raken, of laten zich met wind of stroming meevoeren, waardoor ze op vreemde plekken belanden. Dat is ook het geval geweest met deze gors. Tijdens de voorjaarstrek in maart is deze Witkopgors gevonden in Zuid-Holland. Deze soort komt normaal voor in Noord-Amerika, en dit exemplaar is dus een pittig eindje omgevlogen. Het zien van dit zeldzame beestje maakte de flinke fietstocht met alle camerabepakking meer dan goed!

De foto van de vogel is op technisch vlak alles behalve perfect: er hangen wat takken in beeld, en zelfs over de staart van de vogel, en de vogel zelf zit half in de schaduw. In de paar uur die ik gespendeerd heb om deze vogel te fotograferen, is dit uiteindelijk de meest werkbare foto geworden; een idee waar ik eerder over heb geblogd. De vogel hield zich veelal diep in de boom op, en op dit tijdstip van de dag zorgde de zon voor deze schaduwen. Onder deze omstandigheden wilde ik toch een foto waarbij de vogel in het geheel, en het kenmerkende koppatroon te zien zijn. Alles behalve perfect, maar een mooie herinnering aan de les: ‘er is geen perfecte foto, er is een meest werkbare foto’.

5. Koningseider

Misschien wel een van de mooiste bijzondere vogels van 2018 in Nederland: de koningseider. Deze eendsoort uit het hoge noorden is een aantal weken van de kust van Texel te zien geweest. De gekleurde kop van het mannetje en de kleine ‘zeiltjes’ op de rug maken het een frappante verschijning. Het gebeurt zeer zelden dat deze eendensoort zich bij Nederlands kustgebied begeeft, dus deze waarneming is waarschijnlijk ‘once in a lifetime’. Zoeken naar een eend op een flink aantal meters uit de kust kan een lastige opgave zijn, zeker als zo’n beest zich verplaatst. Gelukkig kan een combinatie van apps, het internet, en wat inschattingsvermogen vaak uitkomst bieden. Eenmaal aangekomen op het strand was het vrij duidelijk waar deze eend zich bevond, want daar stond een hele bups scopes en telelenzen naar de zee gericht. En ook al was het een kalme zee, de golfslag zorgde ervoor dat fotograferen toch een uitdaging werd. Met de beweging van de golven verscheen en verdween de eend telkens voor een paar seconden. Na een paar minuten is dat ritme redelijk in te schatten, en de les is dan ook geweest om daar juist gebruik van te maken. Zodra de koningseider op de piek van een golf zat, was het verenkleed het best zichtbaar, dus dat was het moment voor een plaatje. Dus timing is belangrijk, en maak van de omstandigheden je voordeel.

6. Kleine bonte specht

Als ondertitel zou ‘de zoektocht’ niet misstaan bij het verhaal over deze foto van de kleine bonte specht. In Nederland komen een aantal soorten bonte spechten voor, waarvan de Grote bonte het meest algemeen is. Die zijn vaak goed te vinden door hun luide roep en roffels, en formaat. Kleine bonte spechten komen minder voor en laten zich minder goed zien. Alles aan deze vogels is teruggeschaald. Net aan de helft van het formaat van een grote bonte, met een zachtere roep, en een langere, zwakkere roffel. In een bosgebied in de buurt heb ik ze meermaals horen roffelen, maar zien, dat blijkt een heel ander verhaal. Vele, vele uren heb ik gewandeld door bosgebied, zoekend naar deze specht. Om de zoveel stappen luisterend naar roffels en piepjes, in de hoop iets op te vangen. Uiteindelijk is het gebeurt, nota bene tijdens het wegfietsen. Na een wandeling op een zwaarbewolkte maar windstille dag, vloog deze kleine bonte langs het fietspad, van boom tot boom. Snel gestopt, camera er bij gepakt, en zoeken. Tussen alle bomen door bleef de vogel een paar seconde op dit takje zitten. Er viel niet om de takken heen te schieten, maar ik vond een compositie waarbij de vogel geen tak voor zich had. Na een paar seconde vloog de vogel weer door en was het moment weg, maar ik had een foto!

Er blijft me een hoop bij van deze foto. De zoektocht ernaar, het uiteindelijk zien van de vogel, en het plezier dat beiden gegeven hebben. Daarnaast ook twee punten op fotografievlak. Als eerste; ook al is de situatie hectisch of kort, compositie is superbelangrijk. De vrije, cirkelvormige ruimte om de vogel heen is in balans ten opzichte van de vogel. Daaruit komt ook punt twee: het fotograferen van vogels in hun omgeving. Deze takkenbrei is de leefomgeving van de kleine bonte specht. Die omgeving geeft context aan de afbeelding, en door dat goed mee te nemen in de compositie vertelt het wellicht meer een verhaal dan enkel een losse vogel. De foto telt als herinnering aan die twee lessen.

7. Rietvogels

Rietbewoners blijven me fascineren, zowel de zomergasten als de wintervogels.
Eerder dit jaar heb ik al een blog geschreven over verschillende rietvogels, maar dat is niet de enige keer dat ik daar voor op stap ben geweest. Er staat me nog altijd een ochtend bij in april, waarop ik een aantal bijzondere rietbewoners van zeer dichtbij heb kunnen fotograferen. Zoals deze twee vogels; de snor, en de sprinkhaanzanger. Beiden hebben een zeer monotone zang; een lang aangehouden ratel, die al van ver te horen is. Op de meeste dagen blijven ze laag in het riet zitten, maar met kalm, windstil weer, durven ze wat verder in de riethalmen te kruipen. In volle overtuiging zingen ze dan hun lied, terwijl ik rustig wat plaatjes schiet vanachter een rietkraag.

De les die ik uit deze foto’s heb getrokken is wellicht wat subtieler, en heeft met de belichting te maken. De kant waar het licht vandaan komt in een foto is van groot belang. Licht van voren op de gehele vogel haalt schaduwen weg en kleurt de vogel, tegenlicht of licht van achter zorgt voor veel schaduwen en contrast. In veel gevallen wil je als vogelfotograaf het licht in je rug hebben, zodat je de vogels met licht van voren fotografeert. Vaak is dat te regelen door jezelf tactisch te positioneren. Op de dag van deze foto’s kon dat niet echt. Staand op het enige pad langs dit stuk rietveld, keek ik tegen de zon in. Mijn aanname was dat ik daardoor hele contrastrijke rietfoto’s zou krijgen, terwijl ik meer zachtere foto’s voor ogen had. Het tegendeel bleek waar. Juist met het licht van achter en van de zijkant veranderde de harde riethalmen in een oranje waas. Met het licht mee werd het riet lichtgeel, terwijl de stukken ertussen zeer donker werden. Tot zover mijn aannames over met en tegen het licht in fotograferen.

8. Kleine karekieten

Nummer acht is meer een project dan een specifieke waarneming geweest. Het afgelopen jaar heb ik een hoop tijd besteed om kleine karekieten op de foto te zetten. Deze bijna ongetekende rietvogel heeft, net als de roerdomp, iets mysterieus over zich. Om meer te weten te komen over deze vogels, ben ik ze gaan fotograferen. En elke keer als ik foto’s van ze terugkijk, wil ik er weer op uit om ze te bekijken. De onderstaande twee foto’s zijn daarbij ook een experiment geweest in high key fotografie. Bij die stijl van fotografie hoort een vorm van bewuste overbelichting; dat zorgt er bij deze twee foto’s voor dat de achtergrond volledig wit is geworden. Het experimenteren met zulke vormen van fotografie heeft met veel geleerd. Voor 2019 op staat het verkennen van dit soort stijlvormen ook op de planning staat.

9. Gierzwaluw?

De hekkensluiter van deze lijst is een van mijn grote verrassingen geweest van 2018. Dat gebeurde na het weekend dat de bultrug op Texel daar voor het eerst werd gezien. Voor de Nederlandse kust een bultrug zien was natuurlijk al een geweldige ervaring, zeker toen het beest zichzelf tweemaal bijna volledige uit het water lanceerde. Dat mijn foto’s daarvan op nationale nieuwssites kwamen te staan, maakte de hele ervaring nog surrealistischer. Het dier vermaakt zich overigens prima in de buurt van de Nederlandse kust, want hij/zij werd rond de kerstdagen nog gezien vanaf de pier bij Scheveningen.

De (andere) grote verrassing was echter een zeer kortstondige ontmoeting. Tijdens het zoeken naar de bultrug, vloog er ineens een Gierzwaluw over. Gierzwaluwen zijn in Nederland zomergasten, dus het was opmerkelijk dat deze vogel hier nu ineens vloog, zo halverwege oktober. Ik schiet wat foto’s, ‘voor de zekerheid’. In mijn achterhoofd speelt namelijk dat er laat in het jaar wel eens Vale Gierzwaluwen overtrekken, een zeldzame soort die sterk lijkt op onze zomerse Gierzwaluwen. Na het weekend bekijk ik de foto nog eens goed, en probeer uitsluitsel te krijgen over de determinatie. Ik kom er zelf niet uit; de verschillen zijn verschrikkelijk subtiel, dus ik doe de vogel af als Gierzwaluw, want dat is de meer voorkomende variant. Voor de zekerheid meld ik de vogel als controle met foto op Waarneming.nl. Na een paar dagen komt daarop een mailtje met ‘dit lijkt wel heel erg op een Vale Gierzwaluw!’, met alle gevolgen van dien. De wijze les: bij twijfel, foto’s maken! Omdat het aantal keer dat er Vale Gierzwaluwen in Nederland gezien zijn, zeer klein is, buigt de Commissie Dwaalgasten Nederlandse Avifauna (CDNA) zich op dit moment nog over de vogel. Het is nog even afwachten wat er uit rolt, maar een ding is zeker: dat weekend in oktober op Texel blijft maar verrasingen opleveren!

En dan nog iets…

Mocht je tot hier zijn gekomen in dit jaarverslag, dan wil ik je bedanken! Ook dank aan alle mensen die het afgelopen jaar de andere blogs gelezen hebben, langs zijn gekomen bij de Kerstmarkt, kaarten hebben gekocht, of op een andere manier geholpen hebben om Bosvogelt verder te helpen. Heel erg bedankt, wordt zeer zeker gewaardeerd!

Na de feestdagen gaan een aantal nieuwe projecten van start, waaronder het 100 vogelsoorten van Voorschoten-project, dus kijk ook dan weer geregeld op de website voor blogs en updates. Voor nu zit er niets anders op dan je een fijne voortzetting van 2018 te wensen, en een goed begin van 2019!